به گزارش پایگاه خبری بازتاب تبریز؛ تالابهای آذربایجان شرقی، از «قوریگول» بینالمللی تا پهنههای حاشیهای «دریاچه ارومیه»، امروزه دیگر تنها یک موضوع زیستمحیطی صرف نیستند، بلکه به آزمونی برای سنجش کیفیت حکمرانی و برقراری عدالت بیننسلی تبدیل شدهاند.
با این نگاه و رویکرد، نشست مشترک میان دستگاه قضا و اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، فصل جدیدی را در برخورد با چالشهای این حوزههای آبی گشوده است که محور اصلی آن، تبدیل «حفاظت» از یک انتخاب مدیریتی به یک «ضرورت حقوقی» است.
تالاب؛ ویترین حکمرانی و عدالت بیننسلی
محمدحسین حسنزاده، مدیرکل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی، در تحلیل وضعیت کنونی، تعریفی نو از تالاب ارائه میدهد. او تالاب را شاخصی برای سنجش هماهنگی میان بخشهای کشاورزی، صنعت و آب میداند. از نگاه وی، تالاب خشک، نشاندهنده گسست در مدیریت کلان است.
نکته کلیدی در سخنان وی، مفهوم «عدالت محیطزیستی» است؛ به این معنا که خشک شدن یک تالاب، تنها یک پدیده طبیعی نیست، بلکه دستاندازی به حقوق نسلهای آینده است که دستگاه قضایی وظیفه دارد به عنوان مدعیالعموم، ضامن استیفای این حق باشد.
تراژدی قوریگول؛ ۳.۸ میلیون مترمکعب تا حیات
تالاب بینالمللی قوریگول، به عنوان یکی از مهمترین اکوسیستمهای شرق تبریز، اکنون در وضعیت حساسی قرار دارد. طبق آمارهای ارائه شده، این تالاب سالانه به ۳.۸ میلیون مترمکعب آب نیاز دارد تا بتواند عملکردهای زیستمحیطی خود را حفظ کند.
چالش اصلی در اینجا نه تنها اقلیم، بلکه عوامل انسانی است: تغییر کاربریهای غیرمجاز: ویلاسازیها و تغییر اراضی پیرامونی که راه رسیدن روانآبها به تالاب را سد کردهاند.
ضمن اینکه چاههای غیرقانونی: برداشت بیرویه از سفرههای زیرزمینی که تراز آبی تالاب را تحت تأثیر قرار داده است، ورود پسابهای کشاورزی حاوی سموم و کود، که کیفیت آب باقیمانده را نیز تهدید میکند.
در این شرایط کمآبی، مدیریت منابع آب منطقهای باید تضمین کند که حقابه زیستمحیطی، پیش از مصارف کشاورزی یا صنعتی، تأمین شود و تأکید مدیرکل محیط زیست بر «تضییع حقوق نسلهای آینده» به صورت مستقیم به همین اولویتبندی اشتباه اشاره دارد.
پسابهای کشاورزی (که حاوی نیترات و فسفات هستند) و ورود فاضلابهای تصفیهنشده، حتی آبی را که به تالاب میرسد، بیاستفاده و سمی میکند. این یک تخلف مستقیم زیستمحیطی است که نیازمند دخالت قضایی فوری برای اعمال جریمه و توقف آلایندگیهاست.
سایه سنگین بحران بر دریاچه ارومیه و تالابهای اقماری
یداله آذرهوا، رئیس اداره حفاظت و احیای تالابهای اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی هم به وضعیت نگرانکننده دریاچه ارومیه و سایر تالابهای استان اشاره و تأکید می کند طی سالهای اخیر، حقابههای مصوب به طور کامل تخصیص نیافته است.
وی با بیان اینکه ترکیبی از عوامل اقلیمی (خشکسالی) و عوامل انسانساخت (سدسازی و توسعه ناپایدار باغات) باعث شده تا اکوسیستم این تالابها دچار آسیبهای جدی شود، اظهار می کند: اقدامات ۲ سال اخیر از جمله جریمههای سنگین و تشکیل پروندههای حقوقی، اگرچه لازم بوده است، اما برای احیای کامل، کافی به نظر نمیرسد.
وی متذکر می شود: برداشتهای غیرقانونی از سفرههای زیرزمینی توسط چاههایی که فاقد مجوز یا دارای مجوز با ظرفیت بیش از حد هستند، تراز سفرههای اصلی تأمینکننده تالابها را کاهش میدهد.
تأکید آذرهوا بر لزوم توسعه پایدار باغات و مدیریت مصارف آب در بخش کشاورزی نشان میدهد که تغییر الگوی کشت و آبیاری سنتی به روشهای پرمصرف، یکی از محرکهای اصلی کاهش منابع آب ورودی است.
اولتیماتوم قضایی: شفافیت در عملکرد دستگاهها
رئیس کل دادگستری آذربایجان شرقی نیز با رویکردی عملیاتی وارد این پرونده شده است. وی با دستور تشکیل جلسات مشترک با حضور ادارات آب منطقهای، جهاد کشاورزی و منابع طبیعی، خواستار «تدوین شناسنامه مشکلات هر شهرستان» شده است.
با توجه به اینکه موسی خلیل اللهی بر لزوم مشخص شدن «میزان اثربخشی اقدامات» در قبال این تخلفات تأکید کرده است، انتظار میرود اقدامات قضایی نه تنها جریمه، بلکه منجر به ابطال مجوزهای غیرقانونی و قلع و قمع مستحدثات شود.
وی با بیان اینکه دستگاه قضا دیگر به گزارشهای کلی بسنده نکرده و به دنبال «شفافیت در عملکرد قانونی» هر نهاد است، گفت: میزان اثربخشی اقدامات دستگاههای مسئول در مقابله با برداشتهای غیرمجاز سنجیده خواهد شد و هر شهرستان باید به صورت اختصاصی بابت وضعیت تالابهای حوزه خود پاسخگو باشد.
راه ناهموار احیای تالاب های آذربایجان شرقی
گزارشها نشان میدهد که احیای تالابهای آذربایجان شرقی نیازمند یک جراحی در مدیریت مصرف آب، به ویژه در بخش کشاورزی و توسعه باغات است. توسعه پایدار تنها راه جلوگیری از مرگ تدریجی این پهنههای آبی است. همافزایی بیسابقه میان دادگستری و محیط زیست در تبریز، نویدبخش آن است که از این پس، متخلفان محیطزیستی نه تنها با اتهامات اداری، بلکه با ضمانتهای اجرایی سنگین قضایی روبهرو خواهند بود تا شاید نبض زندگی دوباره در رگهای تالابهای استان تندتر بزند.
آذربایجان شرقی ۲۷ تالاب دایمی و فصلی دارد.
